+48 571 322 622
Przegląd instalacji elektrycznej – przepisy, bezpieczeństwo i procedury
Bezpieczeństwo w domu lub miejscu pracy to priorytet, o którym często zapominamy, dopóki nie dojdzie do awarii. Przegląd instalacji elektrycznej to nie tylko formalny obowiązek wynikający z przepisów, ale przede wszystkim istotne działanie prewencyjne. Regularne sprawdzanie instalacji elektrycznej pozwala wykryć usterki niewidoczne gołym okiem, które mogą prowadzić do porażenia prądem lub pożaru. W poniższym artykule wyjaśniamy, na czym polega przegląd instalacji elektrycznej, jak często należy go wykonywać oraz jakie konsekwencje grożą za jego brak.
Podstawy prawne i obowiązek kontroli
Dokumentem regulującym kwestię przeglądów w Polsce jest Ustawa Prawo Budowlane, a konkretnie jej Artykuł 62. Przepis ten nakłada na właścicieli i zarządców obiektów budowlanych (zarówno mieszkalnych, przemysłowych, jak i użyteczności publicznej) bezwzględny obowiązek przeprowadzania okresowych kontroli stanu technicznego.
Podstawowa zasada mówi o konieczności wykonywania przeglądu co najmniej raz na 5 lat. Jest to standardowy okres dla większości budynków, jednak prawo i normy techniczne przewidują szereg sytuacji, w których audyt musi odbywać się znacznie częściej.
Co wpływa na częstotliwość przeglądów?
Wskazany w przepisach pięcioletni okres kontroli należy traktować jako termin graniczny. W praktyce częstotliwość przeglądów instalacji elektrycznej zależy od charakteru obiektu oraz warunków, w jakich instalacja jest eksploatowana. W wielu przypadkach kontrole powinny być wykonywane znacznie częściej.
Do najważniejszych czynników skracających czas między przeglądami należą:
- Wiek instalacji – starsze systemy są bardziej podatne na awarie.
- Warunki środowiskowe – wilgoć, wysoka temperatura czy zapylenie przyspieszają degradację przewodów.
- Przeznaczenie obiektu – budynki użyteczności publicznej lub zagrożone wybuchem wymagają częstszych kontroli
- Historia awarii – występowanie awarii jest sygnałem do częstszych przeglądów
Terminy kontroli instalacji elektrycznej:
| Rodzaj pomieszczenia | Okresy pomiędzy kontrolami | |
|---|---|---|
| Skuteczność ochrony przeciwporażeniowej | Pomiar rezystancji izolacji | |
| Pomieszczenia o wyziewach żrących | 1 rok | 1 rok |
| Pomieszczenia zagrożone wybuchem | 1 rok | 1 rok |
| Otwarta przestrzeń | 1 rok | 5 lat |
| Pomieszczenia wilgotne i bardzo wilgotne | 1 rok | 5 lat |
| Pomieszczenia gorące | 1 rok | 5 lat |
| Obiekty zagrożone pożarem | 5 lat | 1 rok |
| Budynki stwarzające zagrożenie dla ludzi (kategorie ZL I, ZL II, ZL III) |
5 lat | 1 rok |
| Pomieszczenia zapylone | 5 lat | 5 lat |
| Pozostałe obiekty niewymienione wyżej | 5 lat | 5 lat |
Wyjaśnienie kategorii ZL:
- ZL I: Budynki użyteczności publicznej, gdzie w jednym pomieszczeniu może przebywać ponad 50 osób.
- ZL II: Obiekty przeznaczone dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się (np. szpitale, żłobki).
- ZL III: Szkoły, biurowce, hotele, przychodnie, internaty.
Na czym polega przegląd instalacji elektrycznej?
Przegląd instalacji elektrycznej to profesjonalna kontrola całego systemu zasilania, mająca na celu ocenę jego bezpieczeństwa i sprawności. Proces ten obejmuje dwa etapy. Pierwszy to szczegółowe oględziny instalacji, a drugi polega na wykonaniu precyzyjnych pomiarów elektrycznych przy użyciu specjalistycznych mierników.
Oględziny instalacji elektrycznej
Każdy przegląd powinien rozpocząć się od dokładnych oględzin. Jest to kontrola instalacji elektrycznej wykonywana bez użycia mierników, zazwyczaj przy odłączonym napięciu. Zgodnie z normą PN-HD 60364-6:2008, ten etap ma na celu wykrycie widocznych usterek i nieprawidłowości.
Podczas oględzin sprawdza się:
- Stan ochrony przed porażeniem, w tym nienaruszenie obudów urządzeń oraz brak dostępu do części czynnych instalacji
- Oznaczenia i schematy instalacji, obejmujące czytelność opisów w tablicach rozdzielczych oraz prawidłową kolorystykę przewodów
- Połączenia przewodów, sprawdzając jakość styków oraz brak poluzowań mogących prowadzić do przegrzewania i zagrożenia pożarowego
- Dobór zabezpieczeń, polegający na ocenie zgodności zastosowanych bezpieczników i wyłączników z przekrojami przewodów oraz rzeczywistym obciążeniem instalacji
- Trasy kablowe i przegrody ogniowe, czyli sposób prowadzenia przewodów oraz zabezpieczenia ogniochronne przejść przez ściany i stropy przed rozprzestrzenianiem się ognia
- Zgodność z dokumentacją, poprzez porównanie stanu faktycznego instalacji z projektem budynku i identyfikację ewentualnych odstępstw
Dopiero po upewnieniu się, że instalacja nie stwarza bezpośredniego zagrożenia podczas oględzin, można przystąpić do drugiego etapu kontroli.
Badania instalacji elektrycznych
Badania instalacji elektrycznych stanowią najważniejszy etap całego procesu kontroli i wymagają zastosowania specjalistycznych mierników. Pomiary elektryczne pozwalają zweryfikować parametry niewidoczne podczas oględzin i jednoznacznie ocenić poziom bezpieczeństwa oraz sprawność techniczną instalacji.
W ramach tego etapu wykonuje się następujące czynności:
- sprawdzenie ciągłości przewodów czynnych oraz ochronnych, potwierdzające prawidłowe działanie uziemienia w całej instalacji
- pomiar rezystancji izolacji przewodów w celu oceny stanu izolacji oraz wykrycia uszkodzeń mogących prowadzić do zwarć, porażeń prądem lub zagrożenia pożarowego
- pomiar impedancji pętli zwarcia, umożliwiający ocenę skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania i prawidłowego działania zabezpieczeń
- badanie wyłączników różnicowoprądowych, obejmujące sprawdzenie czasu oraz prądu ich zadziałania
- weryfikację skuteczności ochrony realizowanej poprzez SELV, PELV lub separację elektryczną, jeżeli takie rozwiązania zostały zastosowane
- sprawdzenie biegunowości w obwodach jednofazowych
- kontrolę kolejności faz w instalacjach trójfazowych
- ocenę spadków napięć w celu potwierdzenia stabilnego i bezpiecznego zasilania odbiorników
Uprawnienia wymagane do wykonania przeglądu elektrycznego
Nie każdy elektryk może przeprowadzić ważny w świetle prawa przegląd instalacji. Wymagane są do tego konkretne kwalifikacje potwierdzone egzaminem państwowym.
Osoba przeprowadzająca kontrolę musi posiadać Świadectwo Kwalifikacyjne na stanowisku:
- Eksploatacji (E) – z uprawnieniami do wykonywania prac kontrolno-pomiarowych.
- Dozoru (D) – uprawniające do nadzoru nad eksploatacją urządzeń i instalacji.
Często wymaga się, aby protokół został podpisany przez dwie osoby: wykonującego pomiar i nadzorującego. W przypadku, gdy jedna osoba posiada oba rodzaje uprawnień, przepisy pozwalają na samodzielne działanie, pod warunkiem posiadania odpowiednich uprawnień budowlanych w specjalności instalacyjnej.
Protokół przebiegu instalacji elektrycznej
Każdy przegląd, niezależnie od wyniku, musi zakończyć się sporządzeniem protokołu. Jest to dokument prawny, który, podobnie jak dokumentacja dot. ochrony przeciwpożarowej w razie kontroli nadzoru budowlanego, straży pożarnej czy firmy ubezpieczeniowej stanowi dowód na sprawność instalacji.
Prawidłowo sporządzony protokół musi zawierać:
- Datę badania i dane firmy wykonującej
- Dokładny opis badanego obiektu i poszczególnych obwodów
- Tabelaryczne zestawienie wyników pomiarów wraz z ich oceną (pozytywna/negatywna)
- Informacje o użytych przyrządach pomiarowych oraz ich numery identyfikacyjne
- Szkice rozmieszczenia badanych elementów
- Wnioski i zalecenia wynikające z wykonanych pomiarów
Brak przeglądu a ubezpieczenie nieruchomości
Aspekt finansowy to często najskuteczniejszy argument przemawiający za regularnymi kontrolami. Polisy ubezpieczeniowe domów, mieszkań i firm zawierają klauzule, które wyłączają odpowiedzialność ubezpieczyciela w przypadku rażącego niedbalstwa właściciela.
Brak aktualnego protokołu z przeglądu instalacji elektrycznej wykonanego w ciągu ostatnich 5 lat lub częściej, jeśli wymagają tego warunki jest dla ubezpieczyciela idealną podstawą do odmowy wypłaty odszkodowania w razie pożaru wywołanego zwarciem lub przepięciem.
Najważniejsze zalecenia dotyczące kontroli elektrycznej
Przegląd instalacji elektrycznej to rzeczywiste działanie prewencyjne, chroniące przed porażeniem prądem i pożarami. Regularna kontrola, obejmująca zarówno dokładne oględziny, jak i precyzyjne pomiary, pozwala wykryć usterki na wczesnym etapie, zanim staną się zagrożeniem dla ludzi i mienia. Istotne jest przestrzeganie zalecanych terminów przeglądów: zazwyczaj co pięć lat, a w niektórych przypadkach częściej oraz korzystanie wyłącznie z usług elektryków posiadających odpowiednie uprawnienia. Przy okazji przeglądu warto sprawdzić także zasilane z sieci systemy i urządzenia przeciwpożarowe, co zapewni gwarancję pełnego bezpieczeństwa budynku.